Ngành nuôi cá Tầm – từng được xem là mũi nhọn kinh tế ở các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên – đang rơi vào khủng hoảng nặng nề khi cá Tầm giá rẻ từ Trung Quốc ồ ạt tràn vào Việt Nam, gây ra cuộc cạnh tranh bất bình đẳng và đẩy người nuôi cá trong nước vào cảnh thua lỗ triền miên.
Tại xã Ngũ Chỉ Sơn, tỉnh Lào Cai một trong những vùng nuôi cá Tầm trọng điểm hàng chục hộ dân đang điêu đứng vì cá đến kỳ thu hoạch nhưng không bán được. Ông Phạm Hoàng Khương, một hộ nuôi với 34 ao cá nước lạnh, chia sẻ trong nỗi chán nản: “Ba năm ròng rã chăm cá, đầu tư hàng tỷ đồng, đến lúc thu hoạch lại chẳng có ai mua. Tôi gọi thương lái khắp nơi, ai cũng lắc đầu. Cá dưới ao càng nuôi càng tốn tiền vì không thể bỏ đói.”
Anh Khương cho biết, những năm trước, cá Tầm khi đến kỳ thu hoạch thường được săn đón với giá từ 190,000 đến 200,000 đồng/kg, nhiều thời điểm cung không đủ cầu. Nhưng chỉ trong vài tháng gần đây, giá cá sụt xuống còn 100,000 đồng/kg – chưa bằng một nửa – và vẫn khó bán. Với mức giá này, người nuôi chịu lỗ khoảng 30,000 đồng/kg, nhưng vẫn phải chấp nhận vì không còn lựa chọn nào khác.
“Cá Tầm Trung Quốc nuôi chỉ mất 13 đến 15 tháng, còn cá Tầm Việt phải mất tới ba năm. Cá Trung Quốc về đến Hà Nội bán giá 100,000 đồng/kg, thì ai còn mua cá nội địa?” – anh Sỹ đặt câu hỏi đầy xót xa.
Xã Ngũ Chỉ Sơn hiện có khoảng 100 hộ và doanh nghiệp tham gia nuôi cá Tầm, tất cả đều đang trong cảnh lao đao. Các hộ đều xác nhận rằng nguyên nhân chính là do cá Tầm Trung Quốc tràn vào thị trường với giá quá thấp, tạo sức ép khủng khiếp lên sản phẩm trong nước.
Không chỉ là chuyện giá cả, điều khiến người nuôi càng tức tưởi hơn là việc cá Tầm Trung Quốc khi vào thị trường Việt Nam lại được gắn mác “cá Tầm Sa Pa” hoặc “cá Tầm Việt,” đánh lừa người tiêu dùng. Bà Phan Bích Mai – chủ một cơ sở kinh doanh cá nước lạnh – cho biết các nhà hàng ở Hà Nội và TP lớn đều ưa chuộng cá Tầm Trung Quốc vì giá rẻ, trong khi người tiêu dùng thì không thể phân biệt được đâu là cá nội, đâu là hàng nhập.
Theo Hội Cá Nước Lạnh Lào Cai, hầu hết cá Tầm Trung Quốc được đưa vào Việt Nam qua các cửa khẩu biên giới phía Bắc, nhập dưới dạng tươi sống rồi trà trộn vào thị trường nội địa. Việc này không chỉ đẩy ngành nuôi cá nước lạnh trong nước vào thế bị động mà còn làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng đối với thương hiệu cá Việt.
Trước tình trạng trên, Hội đã gửi văn bản kiến nghị các bộ ngành liên quan, bao gồm Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp, Cục Hải quan và Ủy ban Nhân dân tỉnh Lào Cai, yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu cá Tầm. Cụ thể, cá nhập khẩu phải có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm tra chất lượng và áp dụng giá sàn để ngăn chặn tình trạng bán phá giá.
Nếu không có biện pháp kịp thời, ngành cá nước lạnh Việt Nam – vốn từng được kỳ vọng sẽ phát triển bền vững tại các vùng cao – rất có thể sẽ bị “xóa sổ” chỉ trong vài mùa vụ tới. Và không chỉ là con cá Tầm, đây còn là bài học đau đớn về sự mong manh của ngành nông nghiệp Việt Nam khi đối mặt với làn sóng hàng giá rẻ từ bên kia biên giới.
